حضور رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران در نشست سران قضایی کشورهای عضو بریکس، صرفاً یک حضور تشریفاتی و دیپلماتیک نیست؛ بلکه بیانگر رویکرد فعال، مقتدرانه و هدفمند جمهوری اسلامی ایران در عرصه تعاملات بینالمللی است.
امروز دستگاه قضایی کشورها در بسیاری از مسائل فرامرزی، از مبارزه با جرایم سازمانیافته و فساد اقتصادی گرفته تا اجرای احکام، استرداد مجرمان، حمایت از سرمایهگذاری و حل اختلافات، نقش مستقیم دارند؛ بنابراین دیپلماسی قضایی به یکی از مؤلفههای مهم قدرت ملی تبدیل شده است.
جمهوری اسلامی ایران با حضور در چنین مجامعی، ضمن تبیین دیدگاههای حقوقی و قضایی خود، به دنبال توسعه همکاریهای عملی و متقابل با کشورهای عضو بریکس است.
این حضور همچنین نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران در برابر تحولات نظام بینالملل، رویکردی منفعلانه ندارد و تلاش میکند در شکلگیری سازوکارهای جدید همکاری بینالمللی، نقش مؤثر و شایسته خود را ایفا کند.
همکاری قضایی؛ پشتوانه حقوقی تجارت و سرمایهگذاری
با گسترش روابط اقتصادی ایران با کشورهای عضو بریکس، همکاریهای قضایی و حقوقی نقشی حیاتی در تسهیل تجارت و سرمایهگذاری ایفا میکنند. هر رابطه اقتصادی پایدار، نیازمند یک پشتوانه حقوقی و قضایی قابل اعتماد است.
نمیتوان انتظار داشت تجارت و سرمایهگذاری میان کشورها توسعه پیدا کند، اما برای اختلافات احتمالی، اجرای قراردادها و احکام و مقابله با جرایم اقتصادی، سازوکارهای قضایی مناسبی وجود نداشته باشد.
به همین دلیل، دیپلماسی اقتصادی و دیپلماسی قضایی باید در کنار یکدیگر حرکت کنند.
توسعه همکاریهای قضایی میان کشورهای عضو بریکس میتواند در حوزههایی همچون معاضدت قضایی، تبادل اسناد و اطلاعات، اجرای احکام، استرداد مجرمان، مبارزه با پولشویی و جرایم اقتصادی و حل اختلافات تجاری، آثار بسیار مهمی داشته باشد.
از نگاه ما، امنیت سرمایهگذاری فقط با تأمین امنیت فیزیکی محقق نمیشود؛ بلکه امنیت حقوقی و قضایی نیز بخش جداییناپذیر امنیت اقتصادی است.
هرچه این همکاریها هدفمندتر و عملیاتیتر شود، فعالان اقتصادی با اطمینان بیشتری وارد عرصه تجارت بینالمللی خواهند شد.
ظرفیتهای گسترده ایران و هند برای همکاری قضایی
ایران و هند دو کشور دارای پیشینه تاریخی، ظرفیتهای اقتصادی و منافع مشترک منطقهای هستند و طبیعتاً توسعه مناسبات میان دو کشور باید از پشتوانه حقوقی و قضایی مستحکمی برخوردار باشد.
در حوزههایی مانند مبارزه با جرایم سازمانیافته و فرامرزی، جرایم اقتصادی، پولشویی، قاچاق، استرداد مجرمان، تبادل اطلاعات، اجرای احکام و معاضدت قضایی، ظرفیتهای فراوانی برای همکاری وجود دارد.
حضور رئیس قوه قضاییه در هند فرصت مناسبی برای گفتوگوی مستقیم با مقامات قضایی این کشور و بررسی راهکارهای عملی برای توسعه همکاریهاست.
روابط ایران و هند نباید صرفاً در سطح مناسبات سیاسی و اقتصادی باقی بماند؛ بلکه باید زیرساختهای حقوقی و قضایی این روابط نیز همگام با توسعه مناسبات دو کشور تقویت شود.
بریکس میتواند بستری برای توسعه سازوکارهای مستقل حقوقی باشد
بریکس امروز یکی از مهمترین ظرفیتهای همکاری میان کشورهای خارج از مدار نظام تکقطبی است و طبیعتاً حوزه حقوق و قضا نیز نمیتواند از این تحولات جدا باشد.
کشورهای عضو بریکس میتوانند بر اساس منافع مشترک و با احترام کامل به حاکمیت ملی یکدیگر، سازوکارهای مستقل و کارآمدی برای همکاریهای حقوقی و قضایی ایجاد کنند.
این موضوع به معنای نفی یا تقابل با نظامهای حقوقی سایر کشورها نیست؛ بلکه به معنای آن است که کشورهای عضو بتوانند در حوزههایی که منافع مشترک دارند، بدون وابستگی به ساختارهای یکجانبه، ظرفیتهای حقوقی و قضایی خود را توسعه دهند.
جهان امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند چندجانبهگرایی، عدالت در روابط بینالملل و احترام به حاکمیت کشورها است و همکاری قضایی میان اعضای بریکس میتواند در این مسیر نقش مؤثری داشته باشد.
دیپلماسی قضایی؛ ابزاری برای افزایش وزن و اثرگذاری ایران
امروز جهان در حال عبور از یک نظم سنتی و حرکت به سمت نظم چندقطبی و چندجانبه است.
در چنین شرایطی، کشوری موفق خواهد بود که بتواند از همه ظرفیتهای سیاسی، اقتصادی، علمی، فرهنگی و حقوقی خود برای افزایش قدرت و اثرگذاری ملی استفاده کند.
دستگاه قضایی نیز یکی از ارکان مهم این قدرت ملی است.
دیپلماسی قضایی میتواند با ایجاد ارتباط مستقیم میان دستگاههای قضایی کشورها، زمینه را برای تبادل تجربه، مقابله مشترک با جرایم فرامرزی، حمایت حقوقی از روابط اقتصادی، اجرای احکام و توسعه همکاریهای قضایی فراهم کند.
جمهوری اسلامی ایران باید در این عرصه کنشگر باشد، نه صرفاً ناظر. حضور فعال در ساختارهای قضایی بریکس میتواند فرصت مناسبی برای ارائه دیدگاههای حقوقی ایران، تقویت همکاری با کشورهای عضو و مشارکت در طراحی سازوکارهای جدید قضایی در سطح بینالمللی باشد.
از این منظر، دیپلماسی قضایی بخشی از قدرت نرم و اقتدار حقوقی جمهوری اسلامی ایران است و میتواند در کنار دیپلماسی سیاسی و اقتصادی، جایگاه کشور را در مناسبات بینالمللی ارتقا دهد.
آنچه امروز اهمیت دارد این است که جمهوری اسلامی ایران از ظرفیت بریکس صرفاً برای حضور در نشستها استفاده نکند، بلکه از این ظرفیت برای ایجاد همکاریهای ماندگار، عملیاتی و مبتنی بر منافع متقابل بهره بگیرد.
این همان رویکردی است که میتواند به تقویت استقلال حقوقی کشورها، کاهش آثار یکجانبهگرایی و شکلگیری روابط عادلانهتر در عرصه بینالمللی کمک کند.
منبع: میزان
