جعاله چیست و چه شرایطی دارد؟
جعاله یکی از عقود معین در قانون مدنی است که به موجب آن، شخصی در برابر انجام عملی، پرداخت اجرت معینی را تعهد میکند. در جعاله، تعیین عامل و حتی معلوم بودن اجرت از تمام جهات الزامی نیست و قانون برای نحوه رجوع طرفین و استحقاق عامل نسبت به جعل، شرایط مشخصی را تعیین کرده است. مطابق قانون مدنی، جعاله تعهد شخصی به پرداخت اجرت در برابر انجام یک عمل است و در آن، شخص متعهد جاعل نام دارد و انجامدهنده عمل عامل و اجرت تعیینشده جُعل نامیده میشود. از مهمترین ویژگیهای جعاله این است که برخلاف برخی قراردادها، لازم نیست عامل از ابتدا مشخص باشد و معلوم بودن اجرت نیز از تمام جهات ضرورت ندارد. همچنین جعاله تا پیش از اتمام عمل، عقدی جایز است و هر یک از طرفین میتوانند از آن رجوع کنند؛ البته در صورت رجوع جاعل در اثنای عمل، شرایط خاصی برای پرداخت اجرت عامل وجود دارد.
طرفین جعاله
در جُعاله شخص ملتزم را جاعل و طرف مقابل را عامل و اُجرَت را جُعل میگویند.
موضوع جعاله
مطابق ماده ۵۶۳ قانون مدنی، در جُعاله معلوم بودن اُجرَت از تمام جهات لازم نیست؛ بنابراین اگر کسی ملتزم شود که هر کس گمشده او را پیدا کند حِصّه مشاع معینی از آن مال او خواهد بود، جُعاله صحیح است. در جُعاله گذشته از عدم لزوم تعیین عامل، ممکن است عمل هم مردد و کیفیات آن نامعلوم باشد.
اجرت جعاله
مطابق ماده ۵۶۵ قانون مدنی، جُعاله تعهُّدی جایز است و مادامی که عمل به اتمام نرسیده است هر یک از طرفین میتوانند رجوع کنند، ولی اگر جاعل در اثنای عمل رجوع نماید باید اُجرَتالمِثل عمل عامل را بپردازد. همچنین هرگاه در جعاله عمل دارای اجزای متعدد بوده و هر یک از اجزا مقصود بالاصاله جاعل بوده باشد و جعاله فسخ گردد، عامل از اجرتالمسمی به نسبت عملی که کرده است مستحق خواهد بود، اعم از اینکه فسخ از طرف جاعل باشد یا از طرف خود عامل. اما عامل وقتی مستحقّ جُعل میگردد که متعلق جُعاله را تسلیم کرده یا انجام داده باشد. اگر عاملین متعدد به شرکت هم عمل را انجام دهند، هر یک به نسبت مقدار عمل خود مستحقّ جُعل میگردد.
مال موضوع جعاله
مالی که جُعاله برای آن واقع شده است از وقتی که به دست عامل میرسد تا به جاعل رد کند در دست او امانت است. جُعاله بر عمل نامشروع و یا بر عمل غیرعقلائی باطل است.
منبع: میزان
